Ngā mahi auwaha a te tauwhenua i Aotearoa
Ka pēnei tā Te Pā Whakamarumaru (NZSIS) tautuhi i te auwaha a te tauwhenua: he mahi nā tētahi tauwhenua, he mea kawe ake pea e tētahi takawaenga, hei whakaaweawe, hei whakararu, hei turaki rānei i ngā whāinga ā-motu a Aotearoa, mā te nuka, mā te whakakino, mā te uruhi rānei. Ko ngā mahi whakahangahanga noa ia, tae atu ki te kōkirikiri, me ētahi atu mahi e houtupu ana, e matanui ana, kawea ai hei whakaaweawe, kāore e kīia he auwaha.
I tēnei puka pārongo, ko te “tauwhenua”, koia tētahi whenua i tua atu i Aotearoa. Whakamahia ai te kupu nei hei āta tohu i ngā whenua kei waho atu o Aotearoa.
He whakakino tā te auwaha a te tauwhenua i ngā mōtika, i te noho māhorahora a ngā hapori mātāwaka
Ko te auwaha a te tauwhenua, ko te whai a tētahi whenua o tāwāhi kia auwahatia ētahi āhuatanga i Aotearoa nei, hei painga mōna ake. Ka mahi ki te whakatina, ki te panoni i te porihanga o Aotearoa, i ngā aronga, i ngā whanonga hoki a ngā tāngata o Aotearoa, kia nui ake ai tō rātou awe me tō rātou mana.
He tukituki tā te auwaha a te tauwhenua i te mana motuhake o Aotearoa, tae atu ki te manapori, te ōhanga, te ingoa pai, me ngā hapori o Aotearoa. Arā ētahi tauwhenua ka whakahakahaka i ngā hapori mātāwaka kei Aotearoa nei, e kore ai rātou e rongo i te takuhe, e tāmia ai ā rātou mōtika, e hē ai tā rātou noho māhorahora. Heoi anō, ehara ngā mahi whakahangahanga noa i waenga i ngā whenua i te auwaha a te tauwhenua.
Ka pēhea rā tā te tauwhenua auwaha i ngā hapori mātāwaka?
E kore pea e māmā te kite i te auwaha a te tauwhenua i ngā hapori mātāwaka. Anei ētahi tauira o ngā mahi auwaha a te tauwhenua, a tētahi tangata rānei e mahi ana mā rātou, i Aotearoa nei:
- te whai ki te whakatina, ki te whakahakahaka i te hapori, i ngā rōpū, i ngā whakahaere rānei e tū ana i te hapori
- te kore e aro ki ngā tono mō ngā tānga whaimana, te kore rānei e tuku i ngā tānga whaimana, hei ara whakatīwheta, whakahakahaka, hei whakatina i ngā hapori me ā rātou mahi
- te tango, te kapatau rānei ki te tango i te kōkota, i te uruwhenua, i ētahi atu tānga whaimana rānei i ngā tāngata kei Aotearoa nei, hei ara whakatīwheta, whakahakahaka, hei whakatina i ngā hapori me ā rātou mahi
- te whakatuma i ngā tāngata kei Aotearoa nei, i ō rātou whānau rānei kei tāwāhi (tae atu ki ngā kapatau me ngā mahi whakatīwheta i ngā aka pāhopori)
- te uruhi i ngā tāngata kia hoki ki ō rātou whenua tupu, ahakoa kāore rātou e hiahia hoki
- te mātaki, te aroturuki a te tauwhenua i tētahi hapori, ahakoa e takahi ana tērā mahi i te ture, hei whakatuma, hei whakahakahaka rānei i te tangata
- te mahi ki te aukati i te whakaputa whakaaro a ētahi rōpū, hapori rānei, mehemea e rerekē ana ō rātou whakaaro i ō te tauwhenua, mā te whakatuma, mā te whakahakahaka rānei
- te mahi ki te aukati i te tū o ētahi kaupapa, hui rānei i Aotearoa, kia kore ai ētahi tāngata e whakaputa i ō rātou whakaaro, whakapono rānei e taupapatu rā ki ō te tauwhenua
- te kawe mai i ngā kapatau a te tauwhenua ki te hapori e noho nei ki Aotearoa
- te mahi ki te panoni i ngā whakahaere o te pōtitanga, o ētahi atu tukanga manapori rānei
He tauira whakapūaho i ahu mai i Te Pā Whakamarumaru
Ko ēnei tauira whakapūaho, nō roto mai i New Zealand’s Security Threat Environment. I ēnei tauira, ko te “tauwhenua”, ko tētahi whenua i tua atu i Aotearoa. Whakamahia ai tēnei kupu hei tohu i ngā whenua kei waho atu o Aotearoa.
Ka pēnei tā Te Pā Whakamarumaru (NZSIS) tautuhi i te auwaha a te tauwhenua: he mahi nā tētahi tauwhenua, he mea kawe ake pea e tētahi takawaenga, hei whakaaweawe, hei whakararu, hei turaki rānei i ngā whāinga ā-motu a Aotearoa, mā te nuka, mā te whakakino, mā te uruhi rānei. Ko ngā mahi whakahangahanga noa ia, tae atu ki te kōkirikiri, me ētahi atu mahi e houtupu ana, e matanui ana, kawea ai hei whakaaweawe, kāore e kīia he auwaha.
Tauira whakapūaho 1
I te 2023, tērā tētahi tauwhenua i tono i tētahi tangata i Aotearoa e mōhio ana rātou, māna e whakaawe tētahi kaunihera ā-rohe, mā te kī atu ka tautokona ā-pūteatia tētahi kaupapa i te hapori, ki te aukatia te whai wāhi a tētahi rōpū taha hāhi nei. I hiahia anō hoki taua tauwhenua kia whakamōhiotia kua aukatia taua rōpū i tō rātou nā whenua, ā, kei te kawe hoki taua rōpū i ētahi mahi “e taupapatu ana ki ngā hiahia” o ngā tāngata o taua whenua kua marara nei ki te ao.
Tauira whakapūaho 2
E mōhio ana te NZSIS ki ētahi takawaenga kāwanatanga tauwhenua e poipoi ana i ngā hononga ki ngā rōpū ākonga i Aotearoa e whai pānga atu ana ki ngā tāngata o aua whenua kua marara ki te ao. Kua whakamahia e aua takawaenga ēnei hononga hei whakaawe i ngā mema o aua rōpū, me kore rā e pōtihia ki ngā tūranga hautū o aua rōpū te hunga e pirihonga ana ā-tōrangapū nei ki taua tauwhenua. Kua whai rātou ki te huna i tō rātou hononga ki aua rōpū ākonga kia kore ai e rere he whakapae mō tā rātou auwaha i te porihanga kura wānanga. Ko tēnei mahi a rātou, he tauira tonu o te auwaha a te tauwhenua. E whai ana rātou ki te whakatina i te titiro a ēnei rōpū me ō rātou mema ki taua tauwhenua, ā, ki te tautohu hoki i ngā tāngata e whakahē ana i a rātou me ō rātou whakaaro.
Tauira whakapūaho 3
Arā ētahi tauwhenua torutoru nei kei te kohi pārongo mō ētahi hapori i Aotearoa. Ka riro mā ngā huānga o aua hapori e aroturuki ngā tāngata i Aotearoa e whakaaro ana te tauwhenua kei te whakahē i tā rātou mahi, me te kohi anō i ō rātou pārongo whaiaro. Tērā e whakamahia aua pārongo hei whakararu i aua tāngata. Hei tauira, ka whakakorea pea tana kōkota, ka whakararua rānei ētahi o tana whānau kei taua tauwhenua tonu e noho ana. I te 2023, tērā tētahi tauwhenua nāna i whakanau te tono kōkota a tētahi tangata kei Aotearoa nei, e hiahia ana ki te toro i tana whānau i taua whenua rā, nā runga i ana hononga ki tētahi rōpū i te hapori kāore i pai ki te tauwhenua.